Trong thời kỳ công nghệ số đang làm thay đổi mạnh mẽ ngành truyền thông toàn cầu, nhiều đài phát thanh truyền hình (PTTH) đã dịch chuyển từ mô hình truyền thống sang mô hình truyền thông số đa nền tảng. Đài Phát thanh và Truyền hình Hồ Nam (Đài Hồ Nam) là một điển hình thành công tại Trung Quốc khi xây dựng hệ sinh thái truyền thông số MangoTV, Mango International, Feng Mang News, Xiao Mang và nhiều nền tảng số khác.

Từ chuyến tham quan, học tập thực tế cho thấy quá trình chuyển đổi số của Đài Hồ Nam không chỉ là chuyển đổi công nghệ mà còn là thay đổi toàn diện về tư duy, mô hình tổ chức, quy trình sản xuất, phương thức quản trị và kinh doanh. Đây là những kinh nghiệm có giá trị tham khảo rất tốt cho Đài Truyền hình Việt Nam (VTV) trong quá trình xây dựng kế hoạch và thực thi chuyển đổi số.

1. Chuyển đổi số là yêu cầu tất yếu của truyền thông hiện đại

Sự phát triển của Internet, điện thoại thông minh, mạng xã hội, trí tuệ nhân tạo (AI) và các nền tảng video trực tuyến đã làm thay đổi hẳn cách khán giả thu nhận và phản hồi thông tin. Khán giả không còn phụ thuộc vào lịch phát sóng cố định theo khung giờ mà chủ động lựa chọn nội dung trên mọi thiết bị, ở bất cứ đâu và vào bất cứ thời điểm nào. Sự thay đổi này đặt các đài truyền hình trước yêu cầu phải đổi mới mô hình hoạt động. Chuyển đổi số không còn đơn thuần là ứng dụng công nghệ mới mà là tái cấu trúc toàn diện để thích ứng với môi trường truyền thông số.

Một minh chứng là Đài Hồ Nam đã có những quyết định mang tính chiến lược. Tại thời điểm 2014, Đài chủ động điều chỉnh mô hình kinh doanh nội dung, chấp nhận không tiếp tục khai thác một phần doanh thu từ bán bản quyền chương trình (trên 3 tỷ Nhân dân tệ mỗi năm) để ưu tiên phát hành độc quyền các chương trình trên MangoTV và các nền tảng số của Đài. Đồng thời, Đài Hồ Nam mạnh dạn cơ cấu lại hệ thống kênh truyền hình, sắp xếp và giảm các kênh hoạt động kém hiệu quả để tập trung nguồn lực phát triển hệ sinh thái truyền thông số. Đây là quyết định thể hiện tầm nhìn dài hạn: ưu tiên xây dựng giá trị bền vững của nền tảng số thay vì tối đa hóa lợi ích ngắn hạn từ mô hình truyền hình truyền thống.

Đài Phát thanh và Truyền hình Hồ Nam tổ chức lễ khai giảng chương trình giao lưu, bồi dưỡng về chuyển đổi số dành cho đoàn cán bộ Đài Truyền hình Việt Nam.

2. Từ "làm truyền hình" sang phát triển hệ sinh thái truyền thông số

Một trong những thay đổi lớn nhất của Đài Hồ Nam là chuyển từ tư duy sản xuất chương trình truyền hình sang tư duy xây dựng hệ sinh thái truyền thông số. Nếu trước đây truyền hình là trung tâm thì nay người dùng trở thành trung tâm của toàn bộ hoạt động. Nội dung được thiết kế ngay từ đầu để có thể khai thác đồng thời trên truyền hình, OTT, website, mạng xã hội và các thiết bị cầm tay.

Điều đáng chú ý là Đài Hồ Nam không xem truyền hình và nền tảng số là hai hệ thống tách biệt mà tổ chức thành một hệ sinh thái thống nhất, trong đó nội dung được sản xuất một lần nhưng khai thác trên nhiều nền tảng, nhiều định dạng và nhiều mô hình kinh doanh khác nhau.

3. Nội dung là cốt lõi, công nghệ là động lực

Từ kinh nghiệm của Đài Hồ Nam cho thấy công nghệ không phải mục tiêu cuối cùng mà là công cụ phục vụ sáng tạo nội dung và nâng cao trải nghiệm người dùng.

Đài tập trung xây dựng các thương hiệu nội dung (nội dung IP) có khả năng phát triển trên nhiều nền tảng. Một chương trình truyền hình sau khi phát sóng tiếp tục được khai thác dưới dạng video ngắn, podcast, nội dung mạng xã hội, chương trình tương tác và các sản phẩm số khác. Cách tiếp cận này giúp kéo dài vòng đời của nội dung, mở rộng phạm vi tiếp cận và tạo thêm nguồn doanh thu.

4. Dữ liệu trở thành tài sản chiến lược

Một trong những yếu tố tạo nên thành công của Đài Hồ Nam là xây dựng nền tảng dữ liệu thống nhất phục vụ toàn bộ hoạt động của Đài. Dữ liệu từ sản xuất, phát sóng, nền tảng số, mạng xã hội và hành vi người dùng được kết nối, thu thập, xử lý, quản lý và phân tích theo thời gian thực để hỗ trợ điều hành, sáng tạo nội dung, tối ưu quảng cáo và cá nhân hóa trải nghiệm khán giả.

Nhờ đó, dữ liệu không còn chỉ là thông tin lưu trữ mà trở thành tài sản chiến lược, là cơ sở cho mọi quyết định quản trị và kinh doanh.

5. AI hỗ trợ con người sáng tạo

Đài Hồ Nam đã ứng dụng AI trong nhiều công đoạn như nhận dạng tiếng nói, tạo phụ đề, dịch tự động, tìm kiếm tư liệu, phân tích xu hướng, gợi ý nội dung và hỗ trợ biên tập.

Điều quan trọng là AI được xác định là công cụ hỗ trợ, giúp giảm các công việc lặp lại, nâng cao năng suất và để nhà báo, biên tập viên tập trung hơn vào sáng tạo. Tuy nhiên, con người vẫn giữ vai trò trung tâm trong toàn bộ quá trình sản xuất và phát triển nội dung.

6. Đổi mới mô hình tổ chức và quản trị

Chuyển đổi số tại Hồ Nam luôn đi cùng với đổi mới mô hình tổ chức. Nhiều bộ phận được tích hợp thành các trung tâm sản xuất nội dung đa nền tảng; quy trình sản xuất chuyển sang mô hình "One Source – Multi Use" (một nguồn nội dung, khai thác trên nhiều nền tảng), giúp tiết kiệm nguồn lực và nâng cao hiệu quả.

Song song với đó, hệ thống quản trị được số hóa toàn trình, toàn diện một cách mạnh mẽ, hệ thống vận hành dựa trên dữ liệu và các bảng điều hành thông minh, thay thế phương thức quản lý truyền thống.

Dữ liệu và trí tuệ nhân tạo - nền tảng phát triển mới của Đài Truyền hình Việt Nam trong kỷ nguyên số. (Ảnh có sự hỗ trợ bởi AI)

7. Những gợi mở đối với VTV

Kinh nghiệm của Hồ Nam cho thấy chuyển đổi số chỉ thành công khi được triển khai đồng bộ từ chiến lược, tổ chức, công nghệ đến quản trị, đièu hành.

Đối với VTV, có thể rút ra một số định hướng quan trọng:

(1)- Chuyển đổi số phải được nhìn nhận là quá trình đổi mới toàn diện mô hình hoạt động, không chỉ là đầu tư công nghệ hay xây dựng các phần mềm riêng lẻ.

(2)- Tiếp tục phát triển VTVgo trở thành nền tảng truyền thông số trung tâm, kết nối truyền hình với các nền tảng Internet và hệ sinh thái dịch vụ số.

(3)- Xây dựng Enterprise Data Platform với các thành phần như Data Platform, Big Data, Metadata Spine và Data Spine, coi dữ liệu là tài sản chiến lược phục vụ điều hành, sản xuất và kinh doanh.

(4)- Phát triển AI Factory làm nền tảng AI dùng chung, hỗ trợ sáng tạo nội dung, tối ưu quy trình sản xuất và nâng cao hiệu quả quản trị.

(5)- Hoàn thiện mô hình sản xuất theo hướng Digital First, trong đó nội dung được thiết kế ngay từ đầu để khai thác hiệu quả trên nhiều nền tảng và phục vụ đa dạng nhóm khán giả.

(6)- Ưu tiên gia tăng giá trị của nền tảng số trong chiến lược phân phối nội dung: Đối với VTV, cần từng bước hoàn thiện chiến lược khai thác nội dung theo hướng cân bằng giữa hiệu quả kinh tế trước mắt và mục tiêu phát triển lâu dài của hệ sinh thái số, trong đó VTVgo cần được ưu tiên trở thành điểm đến đầu tiên đối với các nội dung số có giá trị, qua đó mở rộng cộng đồng người dùng, gia tăng dữ liệu khán giả và tạo nền tảng phát triển các dịch vụ số trong tương lai.

(7)- Xem xét cơ cấu lại hệ thống kênh và nguồn lực theo xu hướng truyền thông số: Chuyển đổi số không chỉ là phát triển thêm các nền tảng mới mà còn đòi hỏi mạnh dạn rà soát, sắp xếp và cơ cấu lại những mô hình hoạt động không còn phù hợp. Trên cơ sở đánh giá hiệu quả từng kênh truyền hình, từng nền tảng, từng nội dung, từng chương trình và từng loại hình dịch vụ, VTV cần từng bước tối ưu hệ thống phân phối nội dung, tập trung nguồn lực cho các nền tảng số có khả năng phát triển lâu dài, đồng thời bảo đảm thực hiện tốt nhiệm vụ chính trị và phục vụ khán giả.

(8)- Vận dụng phù hợp với điều kiện của VTV

Là Đài Truyền hình quốc gia, VTV có sứ mệnh chính trị, xã hội và phục vụ khán giả khác với các tập đoàn truyền thông thương mại. Vì vậy, việc tham khảo kinh nghiệm quốc tế cần được lựa chọn và vận dụng phù hợp với điều kiện thực tiễn của Việt Nam.

Điều quan trọng không phải là sao chép mô hình của Đài Hồ Nam, mà là tiếp thu những tư duy và cách làm phù hợp để xây dựng một mô hình chuyển đổi số mang bản sắc của VTV.

Các đại biểu tham dự chương trình giao lưu, bồi dưỡng về chuyển đổi số.

Quá trình chuyển đổi của Đài Hồ Nam cho thấy, chuyển đổi số không chỉ là đưa nội dung truyền hình lên Internet hay ứng dụng một số công nghệ mới, mà là quá trình đổi mới toàn diện về tư duy phát triển, mô hình tổ chức, quy trình sản xuất, phương thức quản trị và cách thức tạo ra giá trị trong kỷ nguyên số.

Đối với Đài Truyền hình Việt Nam, nhiều nền tảng đã được hình thành trong những năm qua như số hóa tư liệu, chuyển đổi quy trình sản xuất và phát sóng trên môi trường số, phát triển VTVgo, xây dựng VTV Ratings và từng bước ứng dụng dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo. Đây là những tiền đề quan trọng để VTV bước vào giai đoạn chuyển đổi số toàn diện hơn.

Trong thời gian tới, cùng với việc triển khai Kiến trúc số VTV 2030, xây dựng Hybrid Cloud, Enterprise Data Platform, Media Platform và AI Factory, VTV có điều kiện để từng bước chuyển đổi từ một đài truyền hình truyền thống thành tổ hợp truyền thông số đa nền tảng, vận hành dựa trên dữ liệu và trí tuệ nhân tạo. Quan trọng hơn, quá trình chuyển đổi đó sẽ giúp VTV tiếp tục khẳng định vai trò của Đài Truyền hình quốc gia trong kỷ nguyên số, nâng cao chất lượng phục vụ khán giả, đồng thời xây dựng một hệ sinh thái truyền thông hiện đại với nội dung là cốt lõi, công nghệ là động lực, dữ liệu là tài nguyên chiến lược và khán giả là trung tâm của mọi hoạt động.