AI giỏi trả lời nhưng không thể khám bệnh

Theo Reuters, mỗi tuần có hơn 230 triệu câu hỏi liên quan đến sức khỏe được gửi tới ChatGPT trên toàn cầu - một con số cho thấy niềm tin ngày càng lớn của công chúng vào “bác sĩ ảo”. Nhưng phía sau sự tiện lợi ấy là một câu hỏi không dễ trả lời: liệu AI có thể thay thế bác sĩ, hay đang âm thầm tạo ra những rủi ro khó lường?

Các chuyên gia y tế đồng thuận ở một điểm rằng, AI chỉ nên là công cụ tham khảo, không phải người ra quyết định. Khác với bác sĩ, chatbot không thể khám trực tiếp, không đo được chỉ số sinh học cũng không nắm trọn vẹn bệnh sử - những yếu tố cốt lõi trong chẩn đoán. Vì vậy, trong các tình huống khẩn cấp như đau ngực, khó thở hay mất ý thức, việc trì hoãn đến bệnh viện để “hỏi AI trước” có thể trả giá bằng sức khỏe, thậm chí là tính mạng.

Một nghiên cứu công bố trên tạp chí Nature Medicine cho thấy, khi người dùng dựa vào chatbot để tự quyết định, kết quả không tốt hơn so với việc tìm kiếm Google hay tự phán đoán. Tỷ lệ chẩn đoán và hướng dẫn chính xác của AI chỉ đạt dưới 45% - một con số đáng suy ngẫm trong lĩnh vực mà sai số có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng.

Xu hướng “bác sĩ AI cá nhân hóa”

Bất chấp những tranh cãi, các tập đoàn công nghệ vẫn đang tăng tốc đưa AI vào y tế. Đầu năm 2026, OpenAI giới thiệu ChatGPT Health - nền tảng có thể kết nối hồ sơ y tế, dữ liệu từ thiết bị đeo và ứng dụng theo dõi sức khỏe. Tương tự, Anthropic phát triển Claude Health, còn Google cũng được cho là đang xây dựng sản phẩm cùng hướng. Mục tiêu chung là “cá nhân hóa” lời khuyên y khoa - thứ mà trước đây chatbot truyền thống không làm được.

Tuy nhiên, chính các công ty này cũng thừa nhận rằng, chatbot không phải bác sĩ được cấp phép. Ngay cả U.S. Food and Drug Administration cũng đã lên tiếng cảnh báo về độ an toàn và độ tin cậy của AI trong y tế. Giám đốc FDA, Marty Makary, ủng hộ tiềm năng của công nghệ nhưng nhấn mạnh cần giám sát chặt chẽ, đặc biệt với dữ liệu nhạy cảm như hồ sơ sức khỏe.

Khoảng cách giữa “biết” và “hiểu”

Một nghịch lý đáng chú ý là AI có thể rất giỏi trong các bài kiểm tra lý thuyết nhưng lại kém hiệu quả trong thực tế. Nghiên cứu của Đại học Oxford cho thấy, các mô hình như ChatGPT-4o hay Llama 3 có thể đạt độ chính xác tới 94,9% khi làm bài kiểm tra y khoa tĩnh. Nhưng khi bước vào 1.298 tình huống mô phỏng có tương tác với bệnh nhân, độ chính xác giảm xuống dưới 45%.

Theo nhà nghiên cứu Adam Mahdi, vấn đề không nằm ở việc AI thiếu kiến thức, mà ở khả năng “truyền đạt đúng trong ngữ cảnh thực”. Chỉ cần cách mô tả triệu chứng thay đổi, chatbot có thể đưa ra khuyến nghị hoàn toàn khác, thậm chí sai lệch.

Đây cũng là nơi xuất hiện “điểm yếu chí mạng” của AI - hiện tượng “ảo giác thông tin” (hallucination) khi hệ thống tạo ra câu trả lời nghe có vẻ hợp lý nhưng thực chất không chính xác. Bloomberg từng gọi đây là “khuyết điểm chết người” của AI trong y tế.

Những rủi ro người dùng không nên bỏ qua

Tổng hợp từ các nghiên cứu và khuyến cáo chuyên gia, việc sử dụng chatbot y tế tiềm ẩn nhiều nguy cơ như:

- Hiểu sai vai trò: AI chỉ nên dùng để tham khảo, không thay thế chẩn đoán.

- Sai sót chuyên môn: Thiếu trải nghiệm lâm sàng khiến lời khuyên dễ thiếu hoặc lỗi thời.

- Không thể khám thực tế: Nhiều dấu hiệu chỉ phát hiện qua thăm khám trực tiếp.

- Rủi ro dữ liệu: Thông tin sức khỏe có thể bị lưu trữ, cần hạn chế chia sẻ chi tiết nhạy cảm.

- Tác động tâm lý: AI có xu hướng “phóng đại rủi ro”, khiến người dùng lo lắng không cần thiết.

Không thể phủ nhận rằng AI đang mở ra một cách tiếp cận mới với thông tin sức khỏe nhanh hơn, dễ tiếp cận hơn và có khả năng cá nhân hóa cao hơn. Nếu sử dụng đúng cách, chatbot có thể giúp người bệnh hiểu rõ tình trạng của mình và chuẩn bị tốt hơn trước khi gặp bác sĩ.

Tuy nhiên, để công nghệ này thực sự hữu ích, cần một hành lang pháp lý rõ ràng và cơ chế kiểm định nghiêm ngặt tương tự như thuốc hay thiết bị y tế. Quan trọng hơn, người dùng cần được trang bị kiến thức để hiểu rõ giới hạn của AI. Chatbot AI không phải “bác sĩ ảo toàn năng”, mà chỉ là một công cụ hỗ trợ, một góc nhìn bổ sung trong hành trình chăm sóc sức khỏe.

Trong cuộc chơi giữa công nghệ và con người, yếu tố quyết định vẫn là sự tỉnh táo. Khi biết đặt niềm tin đúng chỗ, AI có thể trở thành “trợ lý thông minh”. Ngược lại, nếu phụ thuộc mù quáng, nó có thể trở thành rủi ro mới âm thầm nhưng không kém phần nguy hiểm.