Chỉ trong vài ngày đầu tháng 4, làn sóng cắt giảm nhân sự đã tiếp tục lan rộng trong ngành công nghệ toàn cầu, với điểm chung đáng chú ý là tiền được rút khỏi con người và đổ mạnh vào trí tuệ nhân tạo (AI).

Ngày 1/4, Oracle gây chấn động khi công bố kế hoạch cắt giảm gần 10.000 nhân viên. Thông báo được đưa ra đúng ngày Cá tháng Tư nhưng không phải một trò đùa. Đây là bước đi chiến lược nhằm tái cấu trúc, dồn nguồn lực cho các trung tâm dữ liệu và hạ tầng AI, với chi phí lên tới hơn 2 tỷ USD.

Trước đó không lâu, Meta - công ty mẹ của Facebook - cũng thông báo sa thải khoảng 200 nhân sự tại khu vực Vịnh San Francisco. Mục tiêu cũng là nhằm tối ưu chi phí và tăng tốc đầu tư vào AI.

Nhận định về xu hướng này, ông Matt Britton - tác giả cuốn sách Thế hệ AI - cho rằng: “Khi một công ty vừa sa thải hàng trăm nhân sự, vừa chuẩn bị chi 135 tỷ USD cho AI, thông điệp là rất rõ: Trọng tâm đang dịch chuyển từ vận hành dựa vào con người sang vận hành có máy móc tăng cường”.

AI đang thay thế ai?

Không phải tất cả lao động đều bị ảnh hưởng như nhau. Làn sóng AI hiện nay đang “đánh trúng” những vị trí có đặc điểm chung: lặp lại, dễ chuẩn hóa và có thể đo lường hiệu suất.

Đầu tiên là nhóm dịch vụ khách hàng. Salesforce cho biết, AI đã xử lý tới 50% tương tác khách hàng, giúp cắt giảm khoảng 4.000 nhân sự hỗ trợ. Các hệ thống chatbot và AI hội thoại có thể làm việc 24/7, chi phí thấp và không sai sót cảm xúc.

Tiếp theo là lập trình viên cấp thấp. Những công cụ như GitHub Copilot đang thay đổi cách viết code. Một kỹ sư giàu kinh nghiệm, với sự hỗ trợ của AI, có thể đảm nhiệm khối lượng công việc từng cần nhiều nhân sự. Hệ quả là nhu cầu tuyển dụng đầu vào giảm mạnh, khiến sinh viên công nghệ gặp khó khăn khi gia nhập thị trường.

Không dừng lại ở đó, các lĩnh vực sáng tạo nội dung, thiết kế, phân tích dữ liệu, tuyển dụng… cũng đang bị tự động hóa nhanh chóng. AI giờ đây có thể viết bài, tạo hình ảnh, tổng hợp báo cáo, sàng lọc hồ sơ ứng viên… Những vị trí trung gian hoặc cấp thấp đang dần bị thu hẹp.

AI không “lấy việc” mà đang tái phân bổ công việc

Điều đáng chú ý là AI không đơn thuần xóa bỏ công việc, mà đang tái cấu trúc toàn bộ cách vận hành lao động. Từ AI tạo sinh như ChatGPT, đến các “tác nhân AI” (AI agents) có thể tự xử lý nhiệm vụ, hay hệ thống tự động hóa thông minh kết hợp robot phần mềm, tất cả đang tạo ra một hệ sinh thái mới, nơi hiệu suất được đẩy lên mức chưa từng có.

Nếu trước đây cần 5 - 7 người cho một quy trình, giờ đây chỉ cần 1 người giám sát cùng AI. Theo ông Kenny Ahn  - Giám đốc nhân sự Wang Globalnet, vấn đề không còn là giữ nguyên cách làm cũ mà là thiết kế lại công việc để con người có thể kiểm soát và tận dụng AI.

Những công việc lặp lại biến mất nhanh chóng nhưng đồng thời các vai trò mới xuất hiện như: vận hành hệ thống AI, giám sát thuật toán, thiết kế quy trình tự động…

Khi một người trở thành cả doanh nghiệp

Một xu hướng mới đang nổi lên mạnh mẽ là “Solopreneur” - doanh nghiệp một người. AI cho phép một cá nhân có thể viết code, làm marketing, vận hành sản phẩm, phân tích dữ liệu… Tất cả chỉ với một “trợ lý” duy nhất là trí tuệ nhân tạo.

Tại Trung Quốc, nhiều “siêu cá nhân” đã xuất hiện. Điển hình như doanh nhân Trần Vân Phi - người không biết lập trình nhưng vẫn xây dựng thành công ứng dụng nhờ AI viết toàn bộ mã nguồn. “Tôi chỉ cần mô tả ý tưởng, AI làm phần còn lại” - anh chia sẻ.

Từ đây, khái niệm “Super individual” dần hình thành, đó là một cá nhân có thể đưa sản phẩm ra thị trường với chi phí tối thiểu và tốc độ tối đa.

Chính quyền địa phương tại Hàng Châu, Trung Quốc thậm chí đã đầu tư hàng trăm triệu Nhân dân tệ mỗi năm để hỗ trợ mô hình này. Hàng trăm dự án “một người” đang được ươm tạo, cho thấy một hướng đi hoàn toàn mới của nền kinh tế số.

Cơ hội hay rủi ro phụ thuộc vào khả năng thích nghi

Theo nhiều thống kê, chỉ riêng quý I năm nay, hơn 50.000 việc làm công nghệ tại Mỹ đã bị cắt giảm, trong đó khoảng 1/4 liên quan trực tiếp đến AI. Tuy nhiên, lịch sử cho thấy mỗi cuộc cách mạng công nghệ đều tạo ra nhiều việc làm mới hơn số việc bị mất đi.

Ông Henrique Olifiers - Nhà sáng lập Bossa Studios nhận định: “Chưa từng có một cuộc sụp đổ lao động nào như chúng ta lo ngại. Ngược lại, kinh tế luôn mở rộng”.

AI không còn là câu chuyện của tương lai mà đang tái định hình hiện tại. Ranh giới lớn nhất lúc này không nằm giữa con người và máy móc mà nằm giữa người biết tận dụng AI để mở rộng năng lực và người đứng ngoài cuộc chơi.

Trong một thế giới nơi một cá nhân có thể thay thế cả một đội ngũ, câu hỏi quan trọng nhất không còn là “AI có lấy việc không” mà là: Bạn đã sẵn sàng làm việc cùng AI hay chưa?